Nhà Thơ Cao Bá Quát

     

1. Tiểu sử Cao Bá Quát

Cao Bá Quát (chữ Hán: 高伯适; 1809 – 1855), biểu tự Chu Thần (周臣), hiệu Mẫn Hiên (敏軒), lại sở hữu hiệu Cúc Đường (菊堂), là quân sư trong cuộc nổi lên Mỹ Lương, và là một nhà thơ nổi danh ngơi nghỉ giữa thế kỷ 19 trong lịch sử văn học tập Việt Nam.

Bạn đang xem: Nhà thơ cao bá quát

Ông là tín đồ làng Phú Thị, huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh; ni thuộc xóm Phú Thị, huyện Gia Lâm, Hà Nội.

Có ý kiến không giống nhau về thương hiệu tự của Cao Bá Quát. Theo GS. Dương Quảng Hàm thì Cao Bá Quát bao gồm hiệu là Chu Thần (周臣). Theo những tác giả vừa mới đây như GS. Nguyễn Lộc, GS. Vũ Khiêu, GS. Thanh Lãng, GS. Nguyễn Q. Thắng-Nguyễn Bá Thế… thì trường đoản cú của ông là Chu Thần, còn Mẫn Hiên (閔軒) chỉ là hiệu hay là biệt hiệu. Theo tộc phả của cái họ Cao ở Phú Thị: "Thân hình thành Cao Bá quát lác tên là Cao Huy Tham, mang tên tự là bộ Hiên. Ông nội Cao Bá Quát mang tên tự là Ngọ Hiên. Cao Bá Quát có tên tự là Mẫn Hiên, thời điểm sinh thời, ông hay được sử dụng các cây bút hiệu như: Chu Thần, Cao Chu Thần, Cúc Đường hoặc Cao Tử".

Ông nội Cao Bá quát tháo tên là Cao Huy Thiềm (1761-1821) sau thay đổi là Cao Danh Thự, một danh y nổi tiếng trong vùng. Thân sinh Cao Bá quát tên là Cao Huy Sâm (1784-1850) sau đổi là Cao Huy Tham, cũng là một trong thầy thuốc giỏi. Cao Bá quát lác là em tuy vậy sinh với Cao Bá Đạt, và là chú của Cao Bá Nhạ.

*

2. Sự nghiệp văn học tập của ông


- Cao Bá Quát là 1 trong nhà thơ tài giỏi năng và bản lĩnh, được bạn đương thời tôn là Thánh quát tháo (“Thần Siêu, Thánh Quát”).

- Thơ văn ông biểu hiện thái độ phê phán bạo dạn mẽ chế độ phong con kiến trì trệ, bảo thủ và chứa đựng tư tưởng khai sáng sủa có tính chất tự phát, phản hình ảnh nhu cầu đổi mới của làng hội vn trong quy trình giữa cố gắng kỉ XIX. 

- Ngay sau khi cuộc nổi lên ở Mỹ Lương (tỉnh đánh Tây) bị thua (1855-1856), các tác phẩm của Cao Bá Quát đã bị triều đình đơn vị Nguyễn mang lại thu đốt, cấm tàng trữ với lưu hành, nên đã trở nên thất lạc không ít.

Xem thêm: Thân Thế Và Sự Nghiệp Của Đại Thi Hào Nguyễn Du, Tiểu Sử Nguyễn Du

- một số tác phẩm còn còn sót lại cũng còn được bên trên ngàn bài được viết bằng chữ Nôm với chữ Hán.

- cụ thể là hiện nay còn 1353 bài bác thơ với 21 bài xích văn xuôi, gồm 11 nội dung bài viết theo thể cam kết hoặc luận văn với 10 truyện ngắn viết theo thể truyền kỳ.

- Về chữ Nôm, có một số trong những bài hát nói, thơ Đường luật và bài phú Tài tử đa thuộc (Bậc tài tử lắm cảnh khốn cùng). Về chữ Hán, cân nặng thơ những hơn, được tập hợp trong số tập:Cao Bá quát tháo thi tập, Cao Chu Thần di thảo, Cao Chu Thần thi tập, Mẫn Hiên thi tập. 

3. Cửa nhà tiêu biểu

Ngay sau thời điểm cuộc nổi lên ở Mỹ Lương (tỉnh tô Tây) bị thua (1855-1856), các tác phẩm của Cao Bá Quát đã trở nên triều đình nhà Nguyễn cho thu đốt, cấm tàng trữ với lưu hành, nên đã biết thành thất lạc không ít. Mặc dù vậy, trước 1984, nhóm biên soạn sách Thơ văn Cao Bá Quát, đã tìm tới kho sách cổ của Thư viện khoa học kỹ thuật tw (Hà Nội), cùng sau khi sa thải những bài chắc chắn không buộc phải của ông, thì số thành phầm còn còn lại cũng còn được bên trên ngàn bài bác được viết bởi thứ chữ Nôm và chữ Hán.

Cụ thể là hiện nay còn 1353 bài thơ và 21 bài văn xuôi, gồm 11 nội dung bài viết theo thể ký hoặc luận văn và 10 truyện ngắn viết theo thể truyền kỳ. Trong số này về chữ Nôm, có một số trong những bài hát nói, thơ Đường luật và bài phú Tài tử nhiều cùng (Bậc tài tử lắm cảnh khốn cùng). Về chữ Hán, khối lượng thơ nhiều hơn, được tập hợp trong số tập:

Cao Bá quát lác thi tập

Cao Chu Thần di thảo

Cao Chu Thần thi tập

Mẫn Hiên thi tập

Ngoài ra, thuộc Top lời giải Cảm dìm về đường đời của nho sĩ vn cuối gắng kỉ XIX nói phổ biến và Nguyễn Công Trứ thích hợp qua thành công Sa Hành đoản ca của ông nhé

Sa hành đoản ca - Một phương pháp cảm dìm về đường đời của nho sĩ việt nam thế kỉ XIX 

1. Có lẽ được chế tạo vào thời hạn đi thi Hội, trong vòng những năm 1832 đến 1841, Sa hành đoản ca (Bài hát ngắn đi trên bến bãi cát) vừa mang dấu ấn quang cảnh thực nhưng mà Cao Bá quát mắng (1809? - 1855) được chứng kiến trên đường đi bộ hành vào nam lại vừa hiện hữu như một hình tượng nghệ thuật về tuyến phố đời qua sự cảm nhận của một trí thức vốn long đong với cử nghiệp. Sa hành đoản ca theo lối thơ cổ thể, không bị gò bó vào điều khoản như thơ cận thể Đường luật, có 16 câu thơ tạp ngôn – xen kẽ những câu 5 chữ, 7 chữ, 8 chữ, với tư vần bởi trắc cố đổi, thật phù hợp cho sự miêu tả những chổ chính giữa trạng cùng suy bốn không đơn giản dễ dàng của tác giả.

2. Về cha cục, Sa hành đoản ca theo cách thường thì của thơ cổ thể, chia cha phần, hai phần đầu với kết hô ứng cùng với nhau ngặt nghèo từ hình tượng cho đến ý tưởng, trung tâm trạng, cảm xúc. Tư câu đầu diễn đạt hình hình ảnh người khách hàng đi trên bến bãi cát dài, sáu câu tiếp theo mở rộng cảm thán về con đường đời, sáu câu cuối trở lại với hình hình ảnh bãi mèo dài cùng hành trình dài ngày càng cô quạnh của fan khách.

Xem thêm: Lắp Bi Vào Bộ Phận Sinh Dục Ở Thái Nguyên Hay Nhất 2022, Găm Bi Vào Của Quý

*

3. Từ bỏ nhan đề, cha cục cho tới toàn bộ khối hệ thống từ ngữ, vần thơ, nhạc điệu bởi trắc, độ dài ngắn của câu thơ… Sa hành đoản ca thực sự là một chỉnh thể nghệ thuật với biểu tượng trung vai trung phong là kho bãi cát dài mênh mông và một con người bé dại bé như bị hút đi bên trên đó. Trước hết, nên nói tới ý nghĩa sâu sắc tả thực rất nhộn nhịp của bài thơ mà chúng ta cũng có thể hình dung nhờ tương tác với thực trạng sáng tác và cuộc sống tác giả:

Trường sa phục ngôi trường sa

Nhất bộ nhất hồi khước

Nhật nhập hành vị dĩ

Khách tử lệ giao lạc

dịch:

(Bãi mèo dài, lại bến bãi cát dài

Đi một cách như lùi một bước

Mặt trời đã lặn mà vẫn còn đi

Khách (trên đường) nước mắt tuụn rơi)

Nghệ thuật điệp tự kết phù hợp với lối đối ngẫu - một điểm sáng thi pháp nổi bật của Sa hành đoản ca, được phân phát huy hiệu quả ngay từ phần nhiều dòng thơ đầu tiên. “Trường sa/ ngôi trường sa” “nhất bộ/ duy nhất hồi”, mặt trời lặn/ nước đôi mắt rơi, người sáng tác không miêu tả tỉ mỉ nhưng mà chỉ gợi nên bởi một vài hình hình ảnh trùng điệp cùng đối ngẫu, cũng đủ khiến người đọc tưởng tượng cảnh tượng rất nhiều cồn cát dài dằng dặc chang chang nắng và nóng trải dọc bờ biển miền trung đất nước, đi trên cát khô bỏng, bước đi người vừa như bị trôi ngược về vùng sau (do cat khô và bến bãi dốc) vừa như bị giữ lại một vị trí (do cảm giác bỏng rát của đôi chân). Ý nghĩa tả chân này gắn liền với sự kiện gồm thật trong cuộc đời người sáng tác (nhiều năm lẽo đẽo tự Bắc vào Huế thi Hội) cho biết mạch thơ văn bội phản ánh hồ hết điều “sở kiến, sở văn” xuất hiện thêm từ gắng kỷ XVIII vẫn đang tiếp nối trong cố gắng kỷ XIX. Cơ mà điều mà người sáng tác muốn nói chắc hẳn rằng không chỉ dừng ở ý nghĩa sâu sắc tả thực đối chọi thuần đó, đoạn thơ tiếp sau cho ta thấy rõ hơn ý nghĩa sâu sắc tượng trưng của hình hình ảnh bãi cat dài:

Quân bất học tập tiên gia mỹ thụy ông

Đăng sơn thiệp thuỷ ân oán hà cùng

Cổ lai danh lợi nhân

Bôn tẩu lộ đồ vật trung

Phong tiền tửu điếm hữu mỹ tửu

Tỉnh trả thường thiểu túy đưa đồng

dịch:

(Anh không học được ông tiên bao gồm phép ngủ giỏi

Trèo non lội nước mãi, oán bao giờ cho hết 

Xưa nay phường danh lợi

Tất tả trong đường đời

Quán rượu sinh hoạt đầu gió tất cả rượu ngon

Người tỉnh thường ít, kẻ say như thể nhau)

Từ hình hình ảnh ông tiên Hạ Hầu Ấn bao gồm phép ngủ giỏi, vừa nhắm đôi mắt ngủ ngon, ngáy hầu như vừa leo núi lội nước mang lại hình ảnh con con đường đời ngược xuôi “bôn tẩu” của phường danh lợi, cho tới hình tượng “tỉnh giả/ tuý giả” thường gặp gỡ trong thơ ca cổ nước trung hoa và Việt Nam, bố nhóm hình ảnh này có liên quan gì cùng với hình tượng kho bãi cát lâu năm và fan khách bộ hành solo độc? Đáng chú ý nữa là 1 câu thơ về “khách tử” được xen giữa bố nhóm hình ảnh đó: “Đăng tô thiệp thuỷ oán hà cùng” (Trèo non lội nước mãi, oán bao giờ mang lại hết). áp dụng lại mô típ thân quen “đăng sơn” song Cao Bá quát mắng đã mang tới cho nó một ý nghĩa hoàn toàn không giống trước. Cổ nhân “đăng sơn” nhằm thưởng thức, chiêm nghiệm sự hoà nhập với cái bao la khôn cùng, dòng khoáng đạt kỳ vĩ của vũ trụ. Cao Bá quát mắng lôi sự “đăng sơn” (lên núi) xuống cho tuy vậy hành với bài toán “thiệp thuỷ” (lội nước) nhằm trần tục hoá hình tượng, rõ ràng hoá cảm xúc, phô bày trọng điểm trạng bi thảm kéo dài, khó dứt của bản thân (oán hà cùng). Hình tượng “tỉnh giả/ tuý giả” vốn nổi tiếng với khuất Nguyên với thiên Ly tao: “Chúng nhân giai trọc bổ độc thanh/ chúng nhân giai túy té độc tỉnh” (Mọi fan đều đục, bản thân ta trong/ Mọi bạn đều say, mình ta tỉnh), nức tiếng với bài bác ca Tương tiến tửu của vị Thi Tiên Lý Thái Bạch: “Chung cổ soạn ngọc bất túc quý/ Đãn nguyện trường túy bất nguyện tỉnh” (Cỗ ngọc với trống to, bát lớn không đủ quý/ chỉ mong sao say mãi không mong muốn tỉnh), một tín đồ tự hào vày cả trần gian chỉ 1 mình là “tỉnh giả”, một người lại đề cao phẩm hóa học “tuý giả” của mình, cả hai phần đông từng là các nhân cách nho sĩ xứng đáng trọng. Hiểu đúng chữ “tỉnh” mà những tác đưa sử dụng, chúng ta sẽ phát âm hơn ý nghĩa sâu sắc của biểu tượng thơ. “Tỉnh” (Á) là thức giấc cơn say, tỉnh cơn ngủ mê, tỉnh ngộ (Á 悟ồ) - phần đông sự đang mê mà tỉnh ra. Từ bỏ chỗ oán thù hận con phố nhọc nhằn trên bãi cát lâu năm mà không có phép màu sắc ngủ tốt (vẫn đề xuất vừa đi vừa giương ánh mắt đời!), Cao Bá Quát bên cạnh đó đã “tỉnh ngộ” (Á 悟ồ) ra lý do sâu xa của nỗi oán hận trèo non lội nước sẽ là “bôn tẩu lộ đồ dùng trung” và chua chát phân biệt chính mình cũng không nằm ngoài các “cổ lai lợi danh nhân” đó. “Mỹ tửu” là lạc thú rất có thể giúp bạn ta quên béng các sự bất như ý song “mỹ tửu” cũng lại là nguy cơ khiến cho mọi kẻ mê muội (túy giả) thuộc lâm hoàn cảnh như nhau. Khác với từ trần Nguyên cùng Lý Bạch, tác giả Sa hành đoản ca sử dụng hình hình ảnh “tỉnh giả/ tuý giả” để diễn đạt tâm trạng thuyệt vọng trước thực tế đa phần “chúng nhân” nếu không trở nên “danh lợi” thì cũng trở thành “mỹ tửu” tạo cho mê muội. Mê vị “danh lợi” và mê bởi vì “mỹ tửu” - đó là phần đông cám dỗ danh vọng, đồ dùng chất, lạc thú khiến cho đời bạn như đi trên kho bãi cát lâu năm mãi ko tới đích. Hình tượng kho bãi cát dài tiếp tục quay trở lại, ám ảnh hơn trước:

Trường sa ngôi trường sa nằn nì cừ hà!

Thản lộ sở hữu mang uý lộ đa

Thính xẻ nhất xướng thuộc đồ ca

Bắc sơn đưa ra bắc sơn vạn điệp

Nam sơn đưa ra nam tía vạn cấp

Quân hồ vi hồ nước sa thượng lập?

dịch:

(Bãi mèo dài, bãi cát dài, biết tính cùng với nó sao đây?

Đường bằng phẳng thì mờ mịt, đường ghê hại thì nhiều

Hãy nghe ta hát khúc ca “đường cùng”

Phía bắc núi Bắc núi muôn lớp

Phía phái mạnh núi nam sóng muôn đợt

Sao anh còn đứng làm đưa ra trên bến bãi cát?)

Đoạn thơ cuối tập trung um tùm hơn cả rất nhiều trùng điệp và đối ngẫu: trường sa/ trường sa/ sa thượng lập, thản lộ/ uý lộ, bắc sơn chi bắc/ nam sơn chi nam, vạn điệp/ vạn cấp, quân hồ/ vi hồ, của cả những trùng điệp - đối ngẫu với nhị đoạn trên: thuộc đồ ca/ oán thù hà cùng/ nằn nì cừ hà…Thủ pháp trùng trùng và đối ngẫu kết hợp với những câu hỏi và câu cảm thán liên tiếp bật lên từ đầu tới cuối bài bác thơ (Quân bất học tập tiên gia mỹ thụy ông/ Đăng tô thiệp thuỷ oán hà cùng/ trường sa ngôi trường sa vật nài cừ hà/ Thính té nhất xướng thuộc đồ ca/ Quân hồ vi hồ nước sa thượng lập) biểu lộ thật rõ nét sự phong toả của ko gian cũng như nỗi bối rối triền miên trong trái tim trạng tác giả. Vào khúc ca “đường cùng” (cùng thứ ca 窮‡ “r 歌è) hiện hữu cả một cảnh tượng hãi hùng, đầy bắt nạt dọa, với con phố phía trước mờ mịt, đáng sợ (thản lộ với mang, uý lộ đa), với muôn trùng núi phía núi Bắc muôn trùng sóng phía núi nam giới (Bắc sơn chi bắc sơn vạn điệp/ nam sơn đưa ra nam tía vạn cấp) dựng lên rào cản bước cỗ hành. Hình ảnh thơ vẫn vừa là tả thực đa số quãng mặt đường miền Trung quốc gia chênh vênh váo. 2===== từ gợi tả vẻ mặt vênh lên tỏ ý kiêu ngạo hiểm trở ở chẹt thân núi cao phía bắc với biển khủng phía nam nhưng Cao Chu Thần từng đi qua, vừa là mượn điển tích (Hậu Hán thư), ngụ ý tượng trưng, gởi gắm trọng tâm trạng. Bài bác thơ xong xuôi bằng một thắc mắc kiêm tán thán rất quan trọng (Quân hồ vi hồ nước sa thượng lập?), nhị hư tự xuất hiện tiếp tục (hồ - Œể - sao vậy?, hồ nước - 乎Á - lời tán thán: vậy, ôi, ư, rư!) làm khá nổi bật hình hình ảnh một tín đồ đứng giữa kho bãi cát lâu năm vô định không có hướng đi, đường đi bốn phía đầy chướng ngại vật vật (núi, sóng muôn trùng), văng vẳng bên tai một câu chất vấn đầy nghi vấn về mục tiêu và hành động của bản thân (Sao anh còn đứng làm đưa ra trên bến bãi cát?).

Về nghệ thuật diễn tả tâm trạng, cảm xúc cũng như nghệ thuật và thẩm mỹ kết hợp ý nghĩa sâu sắc tả thực và ý nghĩa sâu sắc tượng trưng, bài xích thơ có thể được coi như một chủng loại mực của lối thơ cổ thể chữ nôm thời trung đại. Sự hô ứng giữa những hình ảnh, từ bỏ ngữ, vần điệu, bởi trắc, độ dài ngắn của câu thơ… đạt tới mức mức tuyệt đối với kết quả nghệ thuật cao. Hình hình ảnh trung tâm xuyên thấu từ nhan đề cho tới câu sau cuối bài thơ là hình ảnh bãi cat dài cùng bạn khách bộ hành đơn độc. Bổ sung và đánh đậm ý nghĩa tượng trưng đến hình ảnh trung trung khu là những hình ảnh con con đường (lộ thiết bị - ˜H “r) và khối hệ thống từ ngữ liên quan tới “đường” (lộ đồ dùng trung, thản lộ, uý lộ, thuộc đồ ca, nhất bộ nhất hồi, đăng tô thiệp thuỷ, bôn tẩu…). Bài bác thơ mở với cước vận bằng (sa), tiếp với những cước vận trắc (khước, lạc), cước vận bằng (ông, cùng, trung, đồng, hà, ca) nhằm kết với một loạt cước vận trắc thiệt trúc trắc khó nhọc (điệp, cấp, lập). Sự thay đổi vần thơ theo phía này khiến cho tâm trạng trăn trở, bức bối của người sáng tác ngày càng được đánh đậm hơn. Độ lâu năm ngắn của câu thơ cũng chính là một thủ pháp nghệ thuật hữu hiệu, mở đầu bằng bốn câu thơ ngũ ngôn (câu 1 - 4) kế tiếp xen thân đoạn máy hai nhị câu ngũ ngôn nữa (câu 7 - 8) - đó là cách người sáng tác đang đếm từng bước đi “bôn tẩu”, các câu thơ sót lại chủ yếu kéo dãn thành thất ngôn (có một câu 8 chữ) với từ bỏ ngữ trùng điệp và đối ngẫu dày đặc thể hiện thật rõ ràng con đường dằng dặc, không khí bủa vây muôn trùng, cảm xúc ân oán hận ngày càng tăng cũng giống như tâm trạng triền miên bồn chồn hồ nghi của tác giả. Đại tự nhân xưng biến đổi nhiều lần (khách tử, quân, ngã, quân) làm cho bài thơ một kết cấu mang đậm tính đối thoại, tranh luận, đồng thời cái nhìn khách thể hóa đơn vị có công dụng mở rộng buổi tối đa khả năng đồng cảm của đối tượng tiếp nhận đối cùng với nhân thứ trữ tình. Việc sử dụng điển thế và thi liệu cũng là yếu tố mang lại cho bài bác thơ hầu như nét mới mẻ, thoát khuôn sáo tại đoạn tác mang đã biến đổi ý nghĩa của thi liệu (thay đổi chân thành và ý nghĩa của thi liệu “đăng sơn”, của cặp hình tượng “tỉnh giả/ túy giả”, của điển vậy rút từ bỏ Hậu Hán thư). Kế bên Sa hành đoản ca, hình ảnh con đường mịt mù kinh sợ với bao chướng ngại vật vật trải dài trước bước chân con người tuổi con trẻ còn mở ra trong một số trong những bài thơ khác biến đổi cùng thời hạn vào ghê thi Hội của Mẫn Hiên, như bài Lạc đánh lữ trung (Thiếu niên tật tẩu tầm thường hà sự?/ Uý lộ man man trước lữ hoài – Tuổi trẻ chạy vạy sau cùng có nên việc gì không/ con đường ghê sợ còn dài cứ vướng vít lòng lữ khách), bài Hoành tô vọng hải ca (Hải khí quyển đánh sơn như chỉ/ đánh bắc sơn nam giới thiên vạn lý/ sự nghiệp nhất lộ kỷ nhân nhàn?/ Quan cái phân phân bổ hành hỹ! – hơi bể quấn vào núi, núi lởm chởm như ngón tay/ Phía bắc núi phía phái mạnh núi, suốt ngàn muôn dặm/ trên tuyến đường công danh vẫn mấy ai nhàn/ nón lọng sôi động ta cũng đi đây)… tuy vậy Sa hành đoản ca new thực sự là một trong những hình tượng nghệ thuật hoàn chỉnh về vai trung phong trạng hoang mang, chán nản và bi quan của một trí thức nho học tập trước tuyến đường cử nghiệp nói riêng cũng giống như thực trạng đường đời nói tầm thường thời đó. 

Được làm theo lối thơ cổ thể hơi tự do không xẩy ra câu thúc vì chưng niêm luật, Sa hành đoản ca mặc dù vẫn thực hiện bút pháp trung đại (bút pháp tượng trưng, điển cố) nhưng không phải để nói chí mà đa phần là nhằm tỏ bày chổ chính giữa trạng, biểu thị cảm xúc thực trước mặt đường đời. Đó là nét bắt đầu của thơ ca bên nho rứa kỷ XIX, cho biết thêm sự đi lại theo hướng nối liền với cuộc sống hiện thực càng ngày đậm nét hơn trong văn chương trung đại. Bởi sự trải nghiệm bản thân, trải qua hình tượng thơ, Cao Bá Quát bên cạnh đó đã biểu hiện những dự cảm về cung bí quyết khoa cử phong con kiến lỗi thời thiếu hụt thực dụng, con gián tiếp bộc lộ cái chú ý tiên đoán khá đúng mực về chung cục thuyệt vọng của con đường cử nghiệp triều Nguyễn lúc vận hội mới ùa đến. Và phù hợp ngay trong nỗi oán hận tuyệt vọng và chán nản hồ nghi con phố đời mãi không tới đích vẫn ngầm chứa đựng cả nỗi khát khao rứa đổi, khát khao vươn cho tới một ưng ý sống xuất sắc đẹp hơn?